Web Site

WHOIS Nedir? Alan Adı Sahiplik Bilgisi Nasıl Sorgulanır?

Bir alan adının kime ait olduğunu, ne zaman tescil edildiğini veya hangi sunuculara bağlı olduğunu öğrenmek istediğinizde başvurduğunuz sistemin adı WHOIS’tir. İster bir domain satın almadan önce geçmişini araştırın, ister bir marka ihlali şüphesini soruşturun, ister teknik bir sorunu çözmek için DNS kayıtlarını kontrol edin, WHOIS sorgulaması internetin en temel şeffaflık araçlarından biridir. 

WHOIS Nedir?

WHOIS, İngilizce “Who is?” (Bu kim?) ifadesinden gelen, tescil edilmiş tüm alan adlarının sahiplik bilgilerini, kayıt tarihlerini ve teknik detaylarını barındıran halka açık bir veritabanı sistemidir. Bir alan adı satın alındığında, kayıt firması (registrar) bu bilgileri merkezi WHOIS veritabanına işler ve bu bilgiler dünyanın herhangi bir yerinden sorgulanabilir hale gelir. Sistem, internetin ilk yıllarından beri var olan ve ICANN (İnternet Tahsisli Sayılar ve İsimler Kurumu) tarafından denetlenen bir protokole dayanıyor.

Bir WHOIS Sorgusu Hangi Bilgileri Gösterir?

  1. Alan adının kayıt tarihi, son güncelleme tarihi ve bitiş (süre sonu) tarihi.
  2. Alan adının hangi firma üzerinden tescil edildiği (registrar bilgisi) ve bu firmanın iletişim bilgileri.
  3. Kullanılan nameserver (DNS sunucusu) adresleri; bu bilgi, bir sitenin hangi hosting sağlayıcısında barındığını tahmin etmek için de kullanılabilir.
  4. Domain durum kodları; örneğin transferin kilitli olup olmadığını gösteren clientTransferProhibited, DNS çözümlemesinin askıya alındığını gösteren serverHold veya alan adının normal çalıştığını gösteren active/ok gibi kodlar.
  5. DNSSEC’in aktif olup olmadığı; bu, DNS önbellek zehirlenmesi gibi saldırılara karşı ek bir güvenlik katmanının bulunup bulunmadığını gösterir.
  6. Gizlilik hizmeti aktif değilse, alan adı sahibinin iletişim bilgileri (ad, adres, telefon, e-posta).

WHOIS Sorgulaması Nasıl Yapılır?

WHOIS sorgusu yapmak için genellikle üyelik veya özel bir yazılım gerekmez. Çoğu domain kayıt firmasının kendi sitesinde ücretsiz bir WHOIS sorgulama aracı bulunur; alan adını arama kutusuna yazıp sorgulama butonuna tıklamanız yeterlidir. ICANN’in kendi WHOIS arama servisi ve bağımsız üçüncü parti araçlar da aynı işlevi görür. .tr uzantılı alan adları için sorgulama, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) bünyesindeki TRABİS sistemi üzerinden yürütülür ve gTLD’lerdeki (.com, .net gibi) ICANN kurallarından farklı bir ulusal mevzuata tabidir. Bu fark pratikte şu anlama gelir: .tr uzantılı bir domainde görünen bilgi miktarı, kayıt sahibinin gerçek kişi mi yoksa tüzel kişi (şirket) mi olduğuna göre değişebiliyor.

GDPR ve KVKK, WHOIS’i Nasıl Değiştirdi?

2018’de yürürlüğe giren Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) öncesinde, bir WHOIS sorgusu alan adı sahibinin adını, adresini ve telefon numarasını doğrudan gösterebiliyordu. GDPR sonrasında birçok kayıt firması, gerçek kişilere ait bilgileri varsayılan olarak maskelemeye başladı; bugün pek çok sorguda isim yerine “Redacted for Privacy” (gizlilik nedeniyle karartılmıştır) veya “GDPR Masked” ifadesini görüyorsunuz. Türkiye’de de KVKK (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu) kapsamında benzer bir maskeleme uygulanabiliyor. Burada önemli bir ayrım var: GDPR gerçek kişileri korur, tüzel kişileri (şirketleri) korumaz; bir şirket adına tescil edilmiş alan adında kurumsal iletişim bilgileri (şirket adı, adresi, santral numarası) yasal olarak görünür kalabilir. Şirketinizin bu bilgilerinin açıkta olmasını istemiyorsanız, tek başına mevzuata güvenmek yerine ayrıca bir gizlilik hizmeti etkinleştirmeniz gerekiyor.

WHOIS Gizliliği (Privacy Protection) Nedir?

WHOIS gizliliği, alan adı tescili sırasında verdiğiniz kişisel bilgilerin herkese açık sorgu sonuçlarında görünmesini engelleyen, kayıt firmasının sunduğu ek bir hizmettir. Bu hizmet aktif olduğunda, gerçek bilgileriniz kayıt firmasının veritabanında saklanmaya devam eder, ancak dışarıya açık sorgularda sizin yerinize kayıt firmasının vekil (proxy) bilgileri görünür. Bunun temel amacı, alan adı sahiplerini spam, kimlik avı (phishing) ve kötü niyetli sosyal mühendislik girişimlerinden korumaktır; çünkü kötü niyetli aktörler yıllardır WHOIS veritabanlarını tarayarak yeni domain sahiplerinin iletişim bilgilerini topluyor ve bu kişilere “web tasarım ister misiniz?” gibi istenmeyen taciz mesajları gönderiyor. Gizlenen bilgilerdeki kodlanmış e-posta adresine gelen iletiler genellikle anti-spam ve anti-virüs filtresinden geçtikten sonra alan adı sahibinin gerçek e-posta adresine yönlendirilir; yani gizlilik hizmeti, iletişimi tamamen kesmez, sadece bir filtre katmanı ekler.

WHOIS Bilgilerinin Güncel Tutulması Neden Önemli?

Bir alan adını başka bir firmaya transfer ederken, onay bağlantısı genellikle WHOIS kaydındaki yönetici (admin) e-posta adresine gönderilir. Bu adres eski veya geçersizse, transfer işlemi tamamlanamaz ve süreç haftalarca uzayabilir. Ayrıca ICANN kuralları gereği, WHOIS kaydına kasıtlı olarak yanlış bilgi girmek (sahte isim, geçersiz adres gibi), alan adının askıya alınmasına veya iptaline yol açabilir. Bu nedenle bilgilerinizin güncel ve doğru olması yalnızca şeffaflık değil, aynı zamanda teknik ve hukuki bir zorunluluktur.

WHOIS Sorgulama ile Domain Sorgulama Arasındaki Fark

Domain sorgulama, bir alan adının boşta olup olmadığını kontrol eder; alan adı müsaitse doğrudan satın alma sürecine geçebilirsiniz. WHOIS sorgulama ise zaten tescilli bir alan adının sahiplik ve kayıt detaylarını gösterir. Bir alan adı WHOIS’te “kayıtlı” görünüyorsa, sahibiyle iletişime geçip teklif sunabilir veya alan adının süresinin dolmasını bekleyebilirsiniz. Süresi dolan bir alan adı hemen serbest kalmaz; önce yaklaşık 30-45 günlük bir yenileme (grace) dönemine, ardından bir kurtarma (redemption) dönemine girer; bu süreçlerin toplamı genellikle 70-80 gün sürer ve ancak bu süreçler tamamlandıktan sonra domain yeniden kayda açılır.

Marka ve Rakip Takibi İçin WHOIS Kullanımı

WHOIS, yalnızca kendi alan adınızı yönetmek için değil, pazar araştırması ve marka koruması için de kullanılabilir. Bir rakibinizin yeni bir alan adı tescil edip etmediğini takip etmek, olası yeni bir ürün lansmanı veya pazar hamlesi hakkında erken sinyal verebilir. Benzer şekilde, kendi marka adınıza yakın alan adlarının (typosquatting amaçlı tescil edilen domainler gibi) tescil edilip edilmediğini periyodik olarak WHOIS üzerinden kontrol etmek, marka koruma stratejinizin bir parçası olmalı.

Sıkça Sorulan Sorular

WHOIS sorgusu ücretli mi?

Hayır, WHOIS sorgulama araçlarının büyük çoğunluğu tamamen ücretsizdir ve üyelik gerektirmez.

Bir alan adının gerçek sahibini WHOIS gizliliği açıksa hiç öğrenemez miyim?

Gizlilik hizmeti aktifse doğrudan öğrenemezsiniz, ancak kayıt firmasının sunduğu iletişim formu veya kodlanmış e-posta üzerinden alan adı sahibine ulaşabilirsiniz.

.tr uzantılı alan adları için WHOIS sorgusu yapılabilir mi?

Evet, .tr uzantılı alan adları için de WHOIS sorgusu yapılabilir; ancak bu sorgular TRABİS sistemi üzerinden, ulusal mevzuata göre yürütülür ve gTLD’lerdeki ICANN kurallarından bazı noktalarda ayrışır.

 

WHOIS, internetin kuruluşundan bu yana süregelen bir şeffaflık mekanizması olsa da, GDPR ve KVKK gibi düzenlemelerle birlikte kişisel verilerin korunması yönünde belirgin şekilde evrildi. Bugün bir alan adını sorgularken artık çoğu zaman gerçek kişi bilgileri yerine maskelenmiş veriler görüyoruz; ancak registrar, nameserver ve domain durum kodları gibi teknik bilgiler hâlâ açık ve erişilebilir durumda. Kendi alan adınız için hem gizliliğinizi korumak hem de teknik gerekliliklere uymak adına, WHOIS Privacy hizmetini etkinleştirmek, iletişim bilgilerinizi güncel tutmak ve markanızı korumak için periyodik WHOIS taramaları yapmak en sağlıklı yaklaşım.

Benzer blog yazılarını buradan görüntüleyebilirsiniz.

Yorum Ekle

Yorum eklemek için tıklayınız